اين معيار مهمترين ابزار سنجش مواد آلي قابل تجزيه زيست شناختي است كه در مورد فاضلاب كاربرد متداول دارد و براي نشان دادن درجه آلودگي فاضلاب ، معمولاً BOD5 مربوط به 5 روز اول فعاليت باكتري هاي هوازي اندازه گيري مي شود. 

 BOD5 عبارت است از مقدار ميلي گرم اكسيژني كه لازم است 5 روز اول فعاليت باكتريهاي هوازي مواد آلي موجود در يك ليتر فاضلاب را در دماي °C 20 اكسيد كنند.

مقدمه

در اين روش مقدار اكسيژن متناسب براي تجزيه و تثبيت شيميايي مواد آلي را كه اصلاحاً COD  ناميده مي شود را مي توان تعيين نمود .

اين معيار از طريق اكسيداسيون  توسط محلول اسيدي دي كرومات تقريباً تمام مواد آلي موجود در فاضلاب را به گاز كربنيك و آب اكسيده مي نمايد كه در اين واكنش معمولاً حدود 95% اكسيداسيون مواد آلي صورت  مي گيرد . 

بطری با آب رنگین تا نیمه پر شده و وارونه در یك ظرف محتوی آب رنگینی قرار گرفته بود. با تغییر دما هوای محتوی بطری منبسط یا منقبض می‌شد و ستون آب در گردن بطری بالا یا پایین می‌رفت.

 وسیله گالیله مقیاسی واقعی برای سنجش دما نبود به طوری كه وسیله وی بیشتر جنبه دما نما داشت. تا جنبه دماسنج در سال 1631ری تغییراتی را در دمانگار گالیله پیشنهاد كرد. پیشنهاد وی همان بطری وارونه گالیله بود كه در آن فقط سرد و گرم شدن از روی انقباض و انبساط آب ثبت می‌شد.

هدف

این روش شامل محاسبه خاکستر محصولات نفتی سنگین و سوخت ها و همچنین روغن هائی است که در آنها ایجاد خاکستر بعد از سوختن یک عامل منفی به حساب آید .

این روش مناسب محصولاتی که مواد افزودنی خاکستر زا  دارند ( مخصوصاً مواد افزودنی دارای فسفر ) ٬  نمی با شد.

تعيين عدد اكتان RON

( RESEARCH  OCTANE  NUMBER )

جهت بالا بردن راندمان موتور بنزيني ، بايستي سوختي تهيه نمود كه مششخصات آن از جمله كيفيت ضد ضربه ، مشخصات تقطير ، فشار بخار ، مقدار گوگرد ،  پايداري در مقابل اكسيداسيون و مقاومت در مقابل خورندگي با استا نداردهاي موجود مطابقت داشته باشد . 

جهت بالا بردن درجه آرام سوزي بنزين  به آن مواد افزودني اضافه مي نمايند  مانند MTBE ( متيل ترشيري بوتيل اتر ) تا حداكثر غلضت  11 %

كليات

قليائيت آب ، يكي از عوامل شيميايي است كه به كنترل رسوب گذاري ، خوردگي و ديگر تعادل هاي شيميايي زيان آوردر آب كمك مي كند . بنا به تعريف ، قليائيت آب ظرفيت خنثي سازي اسيد را توسط آن آب نشان مي دهد .

 اين خاصيت آب بستگي به وجود سه آنيون هيدروكسيد ، بي كربنات و كربنات دارد . اگرچه يون هاي ديگر نظير بورات ، سيليكات و فسفات  نيز تأثير جزئي در قليائيت كل دارند ولي در اندازه گيري و محاسبات از مقادير يون هاي اخير صرف نظر مي شود و تنها سه يون مذكور مورد توجه قرار مي گيرند

هدف

اين روش جهت تعيين جامدات معلق يک روش بسيار ساده بدون نياز به فيلتراسيون احتراق، مراحل وزن كردن و روش هاي الکتروگراويمتري مي باشد . اين روش اغلب در كارخانه ها و واحدهاي عملياتي استفاده مي شود .

تعيين ميزان PH آب  ASTM  D -1293            

مقدمه

دستگاه PH METER دستگاهي با دقت بالا مي باشد كه قدرت اسيدي يا بازي محلول را اندازه گيري مي كند. محدوده PH بين صفر تا 14 مي باشد كه PH=7  نقطه خنثي ،  PH>7 قليائي   و PH<7  محلول هاي اسيدي را نشان مي دهد .                                                                                          PH= - Log [ H ⁺ ]

PH عبارتست از اندازه گیری غلظت اسید یا باز فعال  موجود در محلول ، PH لگاریتم منفی غلظت یون های ئیدروژن  و عددی است بین صفر تا چهارده که به اسیدی یا بازی بودن نمونه بستگی دارد . PH آبی که در طبیعت وجود دارد به طور نرمال 7 است . هر چه به صفر نزدیک شویم  نمونه اسیدی تر و هرچه به  14  نزدیک شویم نمونه بازی تر می شود .

هدف

اين روش جهت تعيين H₂S به روش كمي در محصولات نفتي شفاف به كار مي رود .

خلاصه روش                                                               

H₂S موجود در نمونه در مجاورت سولفات كادميم اسيدي تبديل به سولفيد كادميم شده ، سپس سولفيد كادميم تشكيل شده را فيلتر نموده ، در مجاورت محلول يد با محلول تيوسولفات سديم  تيتر مي كنيم .

جذب تابش ماوراء بنفش و مرئي

اندازه گيري جذب تابش هاي ماوراء بنفش و مرئي راه مناسبي را براي تجزيه تعداد بيشماري از گونه هاي آلي و معدني را فراهم آورده  است. اگر نمونه در حالت گازي از اتم ها و يا مولكول هاي ساده تشكيل شده باشد طيف جذبي مجاز مي باشد . طيف هاي يون ها و مولكول ها در محلول معمولاً حاوي نوارهاي پهن  مي باشند كه بخشي از آنها از قرار گرفتن تغييرات انرژي هاي ارتعاشي و گاهي چرخشي برروي انتقالات الكتروني ناشي مي شود. در نتيجه و جذب الكتروني را يك سري خطوط آن قدر به هم نزديك كه به نظر پيوسته مي رسند همراهي مي كند . در جذب تابش ماوراء بنفش مابه جذب تابش هاي مرئي و ماوراء بنفش توسط محلول ها خواهيم پرداخت .

مقدمه

مزيت اين روش ، عدم نياز به فيلتركردن نمونه و احتراق آن و همچنين عدم نياز به مراحل وزن كردن فيلتر و نمونه مي باشد . به طور تجربي اين روش جهت آب هايي مانند آب خنك كننده سيستم  و آب خروجي فيلتر واحد پساب صنعتي پالايشگاه كه فاقد مقادير زياد جامدات معلق مي باشند و جامدات معلق آنها به صورت رسوبات قابل مشاهده ته ظرف رسوب نمي كند ، مناسب مي باشد .

اين معيار مهمترين ابزار سنجش مواد آلي قابل تجزيه زيست شناختي است كه در مورد فاضلاب كاربرد متداول دارد . براي نشان دادن درجه آلودگي فاضلاب ، معمولاً BOD5 مربوط به 5 روز اول فعاليت باكتري هاي هوازي اندازه گيري مي شود.  BOD5 عبارت است از مقدار ميلي گرم اكسيژني كه لازم است 5 روز اول فعاليت باكتريهاي هوازي مواد آلي موجود در يك ليتر فاضلاب را در دماي °C 20 اكسيد كنند.

مقدمه 

در اين روش مقدار اكسيژن متناسب براي تجزيه و تثبيت شيميايي مواد آلي را كه اصلاحاً COD  ناميده مي شود را مي توان تعيين نمود .

 اين معيار از طريق اكسيداسيون فاضلاب توسط محلول اسيدي دي كرومات تقريباً تمام مواد آلي موجود در فاضلاب را به گاز كربنيك و آب اكسيده مي نمايد كه در اين واكنش معمولاً حدود 95% اكسيداسيون مواد آلي صورت  مي گيرد

مقدمه  

H₂S  يك تركيب سمي است كه از تجزيه مواد آلي به وسيله باكتري هاي بي هوازي توليد و معمولاً در فاضلاب و پسابهاي صنعتي وجوددارد . اين ماده ممكن است به صورت يون آزاد S^2- و يا به صورت H₂S  و HS^- وجودداشته باشد . H₂S  از نظر داشتن خاصيت سمي معادل HCN است ولي بوي آزار دهنده ان قبل از آنكه به حد سمي شدن رسيده باشد به مشام مي رسد و در غلظت بالا براثر استنشاق بو ، به سرعت كشنده است

تعيين ميزان آمونیاک در آب     ASTM  D – 1426         

كليات

بیشتر آب ها دارای مقدار جزئی آمونیاک هستند که در تقطیر آزاد می شو ند و به آن آمونیاک آزاد می گویند. در مواردی که لازم باشد نمونه ای با آمونیاک شدیداً قلیائی شود ، آمونیاک اضافی که مقدار آن بستگی به اکسیداسیون مواد آلی موجود در نمونه دارد ، پس از تقطیر ازاد می گردد . این آمونیاک به آلبومینوئید معروف است .

مقدمه

سختی آب به علت وجود نمک های کلسیم و منیزیم است و در طبیعت به مقدار زیادی به سرچشمه آن بستگی دارد. بعضی از آب های طبیعی خیلی سبک و  بعضی که از نواحی سنگ آهک می گذرند ، دارای سختی بالا مي باشند.

آب داراي سختي كمتر ازmg/L 50 را آب نرم و آب با سختي حدودmg/L  150 را  آب نسبتاً  سخت و بيش ازmg/L  300 را بسيار سخت مي گويند . ميزان مجاز سختي در آب آشاميدني 500 و ميزان مطلوب آن 150 است . مقدار سختي مي تواند از صفر تا چند صد ميلي گرم در ليتر باشد.

اندازه گيري فسفات در آبها     ASTM  D - 515

معرفي 

فسفات شكل پايدار و اكسيد شده فسفر است . اضافه كردن پلي فسفات ها به آب بويلر بدين منظور است كه با ايجاد يك لايه نازك فيلم جداره داخلي بويلر را از خطر خوردگي محافظت كند واز تماس املاح محلول در آب با جدار داخلي بويلر ممانعت بعمل آورد . در ضمن اضافه كردن بيش از حد مجاز آن هم توليد رسوبات سختي در جداره بويلر مي كند و همچنين با فلزات قليايي و قليايي خاكي موجود در آب موجب سختي دائم در آب بويلر مي شود . براي اندازه گيري فسفات با انجام عمليات ويژه اي برروي نمونه و تبديل تمام گونه هاي فسفات موجود در نمونه به گونه پايدار فسفات يعني ارتوفسفات مي توان ميزان كل فسفات موجود در نمونه را اندازه گيري نمود .

هدف

این روش برای محاسبه مقدار فرورفتگی جهت قیرهای سفت و نیمه سفت توسط سوزن و وزنه با بار 50 گرم و به مدت 5 ثانیه در درجه حرارت مشخص (C  °25 ) ایجاد می گردد . 

خلاصه

نمونه ابتدا توسط حرارت نرم  و  سپس تحت شرایط مخصوص سرد می شود . مقدار فرورفتگی توسط Penetrometer و  سوزن مخصوص استاندارد تحت شرایط مخصوص اندازه گیری  می شود .

مقدمه

طیف بینی جذب اتمی وسيله حساسی را برای تعیین بیش از 60 عنصر تأمین می کند . حد آشکارسازی و طول موج حساسترین پیک های جذب برای بعضی از عناصر متداول ثبت شده است که بر این اساس اندازه گیری جذب برای عناصر مختلف امکان پذیرمی شود و بر اساس این متد مقادیر این عناصر تعیین می شود.

طیف بینی جذب اتمی شامل مطالعه جذب انرژی تابشی معمولاً در نواحی ماوراء بنفش و مرئی به وسیله اتمهای خنثی در حالت گازی است . در یک تجزیه جذب اتمی عنصر مورد اندازه گیری باید ابتدا به حالت عنصری کاهش یابد و تبخیر شود و نهایتاً سر راه یک دسته شعاع تابش قرار گیرد. این فرآیند اغلب اوقات با کشیدن محلولی از نمونه به صورت مه رقیق به داخل یک شعله مناسب انجام می گیرد.

کروماتوگرافی گازي

 GAS  CHOROMATOGRAPHY

  مقدمه

اندازه گيري فسفات در فرآورده هاي  نفتي

UOP  355 – 75

مقدمه

اين روش براي اندازه گيري فسفات ها كه به صورت استر در مواد نفتي از قبيل gasoline و jet or diesal fuel و غيره كاربرد دارد . در اين روش فسفات با دقت 0.01 ppm اندازه گيري مي شود .

خلاصه روش

نمونه به وسيله محلول قليايي استخراج شده و فسفر بصورت فاز آبي جدا و توسط نيتريك – پركلريك اسيد اكسيد مي شود و با نمك موليبدات تركيب و با اسپكتروفتومتر اندازه گيري مي شود اين عمل بعد از استخراج Phosphomolybdic Acid با بنزن – ايزوبوتانول و احياء با Stannous Chiorids انجام مي شود.  فسفر به صورت ppm از منحني كاليبراسيون گزارش مي شود .

اندازه گيري مس در بنزين و نفتا    

 UOP  144 -70

مقدمه

اين روش براي اندازه گيري مس در هيدروكر بن ها محلول به صورت بنزين و كروسين و موارد مشابه استفاده مي شود . حد تشخيص اين روش 5 ميكروگرم در ليتر مي باشد در اين روش نقره و بيسموت سبب ايجاد مزاحمت مي گردد .

خلاصه آزمايش

مس از محلول هيدروكربني استخراج وبا اضافه شدن سديم اتيل دي تيوكربمات كمپلكس زرد تشكيل كه اين تركيب با بوتيل استات استخراج مي شود مقدار مس به كمك اسپكتروفتومتر از محلول زرد رنگ بدست مي آيد .

هيدروژن سولفيد و مركاپتان در هيدروكربن هاي مايع    163-UOP

هدف

اين روش براي تعيين ميزان سولفيد هيدروژن و مركاپتان در هيدروكربن ها ي مايع  به روش تيتراسيون پتانسيومتري است . نمونه ها شامل بنزين ،  Light Oils و فرآورده هاي تقطير مشابه كه در دماو فشار محيط مايع هستند ، مي باشند . پائين ترين حد تشخيص 0.1 mass-ppm  براي مركاپتان و 1 mass –ppm براي سولفيد هيدروژن مي باشد .

اندازه گيري كمي H₂S به روش كادميم سولفات    IP-103

 هدف

اين روش جهت تعيين H₂S به روش كمي در محصولات نفتي شفاف به كار مي رود .

 خلاصه روش                                                               

H₂S موجود در نمونه در مجاورت سولفات كادميم اسيدي تبديل به سولفيد كادميم شده ، سپس سولفيد كادميم تشكيل شده را فيلتر نموده ، در مجاورت محلول يد با محلول تيوسولفات سديم  تيتر مي كنيم .

 مواد شيميايي مورد نياز 

كادميم سولفات،  تيوسولفات سديم ، محلول چسب نشاسته ، اسيد كلريدريك

اندازه گيري چگالي و چگاي نسبي مايعات با استفاده از چگالي سنج ديجيتال    

ASTM  D-4052   ,   ASTM  D-5002

هدف و دامنه كاربرد

اين روش جهت تعيين چگالي نسبي محصولات تقطير نفتي و روغن هاي گرانرو است كه به طور معمول در دماي 15 تا °C 35 مايع هستند . همچنين براي مايعاتي با فشار بخار كمتر از mmHg 600 و گرانروي كمتر از حدود  CS1500 در دماي آزمايش كاربرد دارد . اين روش براي نمونه هاي بسيار تيره رنگ كه حباب هاي هواي موجود در آنها در ظرف نمونه قابل تشخيص نيست ، كاربرد ندارد .

هدف و محدوده كاربرد

نقطه ريزش محصولات نفتي شاخصي از كمترين دمايي است كه سيال تحت شرايط كنترل شده جاري مي باشد . نقطه ریزش روغن های نفتی ، مشخصه کمترین دمایی است که استفاده روغن را در کاربرد های معین نشان می دهد.

خلاصه روش

پس از گرمايش اوليه ، نمونه با سرعت مشخصي خنك شده و در فواصل زمانيF° 5 جريان سيال آزمايش مي شود . كمترين دمايي كه در آن همچنان سيال جريان دارد به عنوان نقطه ريزش ثبت مي گردد .

در این

با استفاده از دستگاه طیف سنجی مادون قرمز ( IR )

مقدمه

طیف سنجی مادون قرمز عمدتاً به طور وسیعی برای شناسایی ترکیبات آلی به کار می رود زیرا طیف های این ترکیبات معمولاً پیچیده هستند در حقیقت طیف سنجی مادون قرمز یک ترکیب آلی نمایشگر یکی از خواص به راستی بی نظیر فیزیکی آن ترکیب است به استثنایی ایزومرهای نوری هیچ ترکیبی منحنی جذب یکسان ندارند .

از طیف سنجی مادن قرمز در صنایع پالایش نفت جهت شناسایی برخی از ترکیبات استفاده می کنند و با استفاده از یک ناحیه جذبی در محدوده IR و همچنین شدت جذب آن ترکیب بر اساس متدهاي استاندارد مثل ASTM D-3921 شناسایی انجام شود.

اندازه گيري سولفات درآب و پساب    

خلاصه روش

در اين روش يون سولفات موجود در نمونه آب  با باريم موجود در واكنشگر واكنش داده ،  رسوب سولفات باريم تشكيل مي شود . مقدار كدورت ايجاد شده متناسب  با غلظت سولفات مي باشد . ماده واكنشگر همچنين رسوبات تشكيل شده را به حالت معلق در مي آورد . توسط دستگاه DR 2000  در طول موج مشخص، مقدار سولفات بر حسب mg/l  تعيين مي شود.

هدف و كاربرد

اين روش جهت اندازه گيري ميزان فسفات در آب و پساب مورد استفاده قرار مي گيرد . فسفات شكل پايدار و اكسيد شده فسفر است . اضافه كردن پلي فسفات ها به آب بويلرها ايجاد يك لايه فيلم نازك در جداره داخلي آنها نموده ، بويلر را از خطر خوردگي محافظت مي كند و از تماس املاح محلول در آب با جداره داخلي بويلر ، ممانعت بعمل مي آورد . افزودن بيش از حد مجاز آن نيز توليد رسوب سختي در جداره بويلر نموده ،  همچنين با فلزات قليايي و قليايي خاكي موجود در آب موجب سختي دائم در آب بويلر مي شود

مقدمه

آب به طور طبيعي داراي كلرايد است ، حلاليت بسيار زياد نمك هاي كلرايد باعث وفور وجود آن در آبها است كه چنانچه مقدار آن زياد باشد به سيستم هاي تحت فشار مثل بويلرهاي آسيب مي رساند بنابراين مقدار آن را بايد دائماً كنترل كرد . وجود يون كلرايد در سيستم هاي تحت فشار مانند بويلرها و تجهيزاتي كه از جنس فولاد ضد زنگ هستند ، به شدت زيان آور است و بنابراين تنظيم غلظت آن ، جهت جلوگيري از خسارت امري ضروري است .

مقدمه

سختی آب به علت وجود نمک های کلسیم و منیزیم است و در طبیعت به مقدار زیادی به سرچشمه آن بستگی دارد. بعضی از آب های طبیعی خیلی سبک و  بعضی که از نواحی سنگ آهک می گذرند ، دارای سختی بالا مي باشند.

آب داراي سختي كمتر ازmg/L 50 را آب نرم و آب با سختي حدودmg/L  150 را  آب نسبتاً  سخت و بيش ازmg/L  300 را بسيار سخت مي گويند . ميزان مجاز سختي در آب آشاميدني 500 و ميزان مطلوب آن 150 است . مقدار سختي مي تواند از صفر تا چند صد ميلي گرم در ليتر باشد.

كليات

قليائيت آب ، يكي از عوامل شيميايي است كه به كنترل رسوب گذاري ، خوردگي و ديگر تعادل هاي شيميايي زيان آوردر آب كمك مي كند .

بنا به تعريف ، قليائيت آب ظرفيت خنثي سازي اسيد را توسط آن آب نشان مي دهد . اين خاصيت آب بستگي به وجود سه آنيون هيدروكسيد ، بي كربنات و كربنات دارد .

 اگرچه يون هاي ديگر نظير بورات ، سيليكات و فسفات  نيز تأثير جزئي در قليائيت كل دارند ولي در اندازه گيري و محاسبات از مقادير يون هاي اخير صرف نظر مي شود و تنها سه يون مذكور مورد توجه قرار مي گيرند.

هدف

سيلیس و فسفات در نمونه هاي آبي با موليبدات تحت شرايط اسيدي واكنش مي دهند و كمپلكس زرد رنگ سليكو موليبدات و فسفو موليبدات توليد مي كنند . اسيد سيتريك ساختار كمپلكس فسفات را از بين برده  ،  سيلیس به وسيله اندازه گيري رنگ زرد باقي مانده تعيين مي شود.

 نمونه گيري و ذخيره سازي  : 

نمونه را در يك بطري پلاستيكي و يا شيشه اي نگهداري كنيد . سعي كنيد نمونه پس از جمع آوري مورد آزمايش قرار بگيرد . مي توان نمونه را به مدت هفت روز در دماي 4°c نگهداري نمود. نمونه هاي گرم بايد قبل از آناليزدر دماي محيط نگهداري شوند .

مقدمه

طیف سنجی مادون قرمز عمدتاً به طور وسیعی برای شناسایی ترکیبات آلی به کار می رود زیرا طیف های این ترکیبات معمولاً پیچیده هستند در حقیقت طیف سنجی مادون قرمز یک ترکیب آلی نمایشگر یکی از خواص به راستی بی نظیر فیزیکی آن ترکیب است به استثنایی ایزومرهای نوری هیچ ترکیبی منحنی جذب یکسان ندارند .

از طیف سنجی مادن قرمز در صنایع پالایش نفت جهت شناسایی برخی از ترکیبات استفاده می کنند و با استفاده از یک ناحیه جذبی در محدوده IR و همچنین شدت جذب آن ترکیب بر اساس متدهاي  استاندارد مثل ASTM D-3921  شناسایی انجام شود.

اين روش جهت اندازه گيري مقدار Oil و ديگر تركيبات نفتي در آب مي باشد.  محدوده اندازه گيري در اين روش بين 100 تا 0.5 ميلي گرم بر ليتر  مي ياشد.

تعریف

تعریف علمی از رنگ  مواد شفاف  نفتی که در  محدوده 16- ( کمترین ) تا  30+  (  بیشترین ) شماره رنگی قرار گرفته اند عبارتست از ارتفاع ستون از نفت که هنگامی که با رنگ استاندارد  ( یکی از 3 دیسک مقایسه ای ) مورد مقایسه قرار گیرد ، کاملاً با آن هماهنگ شود كه در خواندن عدد رنگ از جدول دستگاه استفاده مي شود .

هدف آزمایش

این روش جهت تعیین رنگ محصولات نفتی رنگ نخورده از قبیل بنزین سبك ٬ بنزين سنگين٬ نفت سفيد ٬ نفت چراغ ٬ نفت جت ٬ بنزين جت و  به طور کلی تمام مواد نفتی سفید  White Oils )) می باشد .

اين روش تعيين رنگ گروه وسيعى از فرآورده هاى نفتى مانند روغن هاى روان كننده ، گرم كننده و سوخت هاى ديزلى و محصولات واكسى را پوشش مى دهد . رنگ فرآورده هايى كه توسط روش ASTM D-1500 روشن تر ( كمتر ) از 5/0 باشد ، با روش D -156  اندازه گيري مي شود .

روش استاندارد IP-17 جهت اندازه گيرى محصولات پايدار و تصفيه شده مانند بنزين، الكل سفيد، نفت سفيد به وسيله مقايسه يك سرى از ديسك هاي شيشه اى استاندارد به كار مي رود. همچنين شامل اندازه گيرى رنگ فرآورده هاى نفتى به جز روغن هاى سياه و قير از طريق سايه و عمق رنگ در دستگاه LOVIBOND به وسيله يك سري ديسك هاي شيشه اى قرمز، زرد و آبى مى باشد.

آزمایش خوردگی بر روی تیغه ي نقره ای برای سوخت های جت 

Silver  Corrosion  ON  Aviation  Turbine  Fuels

 هدف

این آزمایش جهت تعیین مقدار خوردگی بر روی نقره و برای سوخت های توربینی به کار می رود .

 خلاصه آزمایش

تیغه نقره ای کاملاً تمیز و سه باده را در ml 250  از نمونه  مورد آزمایش  برای مدت  4 ساعت ( یا مدت معیني ) در درجه حرارت c° 50  قرار می دهند .

تعیین خوردگی از طریق تیغه های مسی   COPPER  CORROSION  

هدف

این روش جهت مشخص کردن میزان خوردگی تیغه مسی توسط محصولات نفتی از جمله سوخت هواپيما و بنزین موتور یا سایر هیدروکربن ها که فشار بخار آنها بیشتر از psi 18 نباشد و همچنین حلال های پاک کننده ، نفت سفید ، سوخت دیزل ، نفت کوره ، روغن ها و سایر محصولات نفتی به کار مي رود. .

بعضی از محصولات نفتی به ویژه بنزین طبیعی ممکن است فشار بخار بالاتری نسبت به بنزین های معمولی داشته باشند.  به همین دلیل بایستی دقت شود که ظرف آزمایش محتوی این نمونه ها در حمام C° 100 قرار داده نشود . نمونه های که دارای فشار  بخار بالاتر  از  18 psi باشند ممکن است که در دمای C ° 100  باعث افزایش فشار درون  ظرف نمونه و منفجر شدن آن گردند و بايستي از روش  D-1838  استفاده شود .

نقطه ريزش مواد نفتي    POUR  POINT

هدف و محدوده كاربرد

نقطه ريزش محصولات نفتي شاخصي از كمترين دمايي است كه سيال تحت شرايط كنترل شده جاري مي باشد . نقطه ریزش روغن های نفتی ، مشخصه کمترین دمایی است که استفاده روغن را در کاربرد های معین نشان می دهد.

نقطه اشتعال  FLASH  POINT  به روش  pensky martens        

ASTM  D -93

 كليات

اين روش يك روش ديناميك است. دقت و صحت اين آزمايش با توجه به وابستگى نقطه اشتعال به تغييرات دمايى تعيين مى گردد. روش ديگر آزمايش نقطه اشتعال ، روش تعادلى مى با شد . هنگا مي كه نرخ گرمايش آهسته تر با شد و امكان برقرارى تعادل دمايى بين بخار بالاى نمونه و خود نمونه وجود داشته با شد مورد استفاده قرار مى گيرد. با توجه به لزوم برقرارى تعادل ، از اين روش در پيش بينى قابليت اشتعال آزمايش D-3941  استفاده مي گردد.

ASTM   D – 1160

 هدف

هدف از استفاده از این روش ، تقطیر آن دسته از محصولات نفتی است که چنا نچه درفشار جو تقطیر شوند ،  از حالت طبیعی خا رج شده ، تجزیه می شوند. اين روش جهت تعيين موادي به كار مي رود كه در محدوده نقطه جوش خود به طور كلي يا جزئي بخار مي شوند.اين آزمايش را مي توان به طور اتوماتيك يا دستي تحت فشار كاهش يافته  انجام داد.

تقطیر در فشار اتمسفر    ATMOSPHERIC   DISTILLATION

ASTM  D -86

هدف

ويژگي هاي تقطير هيدروكربن ها، خصوصاً در  مورد سوخت ها و حلال ها اغلب اثر مهمي بر ايمني و كارائي آنها دارد. ويژگي هاي تقطير براي بنزين هاي هواپيما و اتومبيل بسيار حائز اهميت است. همچنين در مشخصات فرآورده نفتي، موافقت نامه تجاري، فرآيند هاي كنترلي پالايشگاه و رعايت قوا نين و مقررات مربوط كاربرد دارد.

دامنه جوش يك فرآورده اطلاعاتي را در مورد تركيب، خواص و رفتار آن در طول انبارداري و استفاده ارائه مي دهد. وجود هيدروكربن هايي با نقطه جوش بالا در اين تركيبا ت و يا سوخت هاي ديگر مي تواند  اثر بسزا ئي بر ميزان تشكيل رسوبات جامد حاصل از احتراق دا شته باشد.

كليات

·     یکی از خواص فیزیکی مهم مایعات فرار مقدار فشار بخار آنها  می با شد که خصوصا  جهت بنزین های اتومبیل و هواپیما دارای اهمیت است.

·     فشار بخار در به حرکت در آوردن، گرم کردن و تمایل به خفگی در اثر ایجاد بخار در دماهای کارکرد بالا یا ارتفا عات زیاد موثر می باشد.

·         در برخی منا طق حد بالای فشار بخار برای بنزین ،  ملاکی جهت بازبینی آلودگی هوا می باشد.

·         فشار بخار نفت خام جهت حمل و نقل و تصفیه اولیه آن برای تولید کننده و تصفیه کننده دارای ا همیت بسزایی است.

·         یکی از عوامل اندازه گیری غیر مستقیم میزان سرعت تبخیر حلال های نفتی فرار، فشار بخار آنها می باشد.

هدف و دامنه كاربرد

هدف تعيين گرانروي كنيماتيك فرآورده هاي نفتي مايع شفاف و تيره مي باشد كه  بوسيله زمان جريان حجم مايع ، تحت نيروي جاذبه در يك ويسكومتر نوع موئينه شيشه اي كاليبره شده، اندازه گيري مي شود. گرانروي ديناميك از حاصلضرب گرانروي كنيماتيك اندازه گيري شده در چگالي مايع بدست مي آيد.

اين روش براي مايعاتي كه تنش برشي آنها متناسب با سرعت برشي مي باشد در نظر گرفته شده است. همچنين شامل تعيين گرانروي كنيماتيك نفت كوره كه اغلب خواص غير نيوتني دارد نيز مي شود.

هدف

اهميت چگالي و وزن مخصوص به دلايل مختلف بسيار زياد است از جمله تعيين API GRAVITY  نفت خام كه يكي از فاكتورهاي اصلي براي تعيين قيمت گذاري نفت خام مي باشد و همچنين  وزن مخصوص محصولات نفتي براي تعيين وزن محموله ها بسيار ضروري مي باشد .

این روش تخمین های آزمایشگاهی را که با هیدرومتر انجام می شود تحت پوشش قرار می دهد و به منظور به دست آوردن دانسیته، دانسیته نسبی و  API نفت خام یا محصولات غیر نفتی مایع که دارای فشار بخار kpa179 هستند ، استفاده می شود .

جهت بالا بردن راندمان موتور بنزيني ، بايستي سوختي تهيه نمود كه مششخصات آن از جمله كيفيت ضد ضربه ، مشخصات تقطير ، فشار بخار ، مقدار گوگرد ،  پايداري در مقابل اكسيداسيون و مقاومت در مقابل خورندگي با استا نداردهاي موجود مطابقت داشته باشد . 

جهت بالا بردن درجه آرام سوزي بنزين  به آن مواد افزودني اضافه مي نمايند  مانند MTBE ( متيل ترشيري بوتيل اتر ) تا حداكثر غلضت  11 %

گرانروي ( ويسكوزيته )  مايعات شفاف و تيره

هدف و دامنه كاربرد

هدف تعيين گرانروي كنيماتيك فرآورده هاي نفتي مايع شفاف و تيره مي باشد كه  بوسيله زمان جريان حجم مايع ، نيروي جاذبه در يك ويسكومتر نوع موئينه شيشه اي كاليبره شده، اندازه گيري مي شود. گرانروي ديناميك از حاصلضرب گرانروي كنيماتيك اندازه گيري شده در چگالي مايع بدست مي آيد.

اين روش براي مايعاتي كه تنش برشي آنها متناسب با سرعت برشي مي باشد در نظر گرفته شده است. همچنين شامل تعيين گرانروي كنيماتيك نفت كوره كه اغلب خواص غير نيوتني دارد نيز مي شود.

   اندازه گيري جيوه به روش Cold Vapor AA
   6 ارلن 250 ميلي ليتري برداشته و شماره گذاري مي كنيم و به ترتيب 0، 5/0، 1، 2، 5 و 10 ميلي ليتر از محلول استاندارد جيوه ppm 1/0 را كه به ترتيب حاوي 0، 05/0، 1/0، 2/0، 5/0 و 1 ميكروگرم جيوه مي باشد را به آنها اضافه مي كنيم. با اضافه كردن آب دوبار تقطير حجم را به 10 ميلي ليتر مي رسانيم.
   5 ميلي ليتر اسيد مخلوط 3 به 1 از اسيد كلريدريك و اسيدنيتريك را به ارلن ها اضافه مي كنيم و به مدت 2 دقيقه در حمام آب جوش C ?95 قرار مي دهيم. اجازه مي دهيم تا نمونه ها در حمام آب يخ سرد گردد. 50 ميلي ليتر آب دوبار تقطير و 15 ميلي ليتر پرمنگنات پتاسيم اضافه و 30 دقيقه در حمام آب جوش C ?95 قرار مي دهيم.
   نمونه ها را در حمام آب يخ سرد كرده و با اضافه كردن 6 ميلي ليتر محلول هيدروكسيلامين هيدروكلرايد و سديم كلرايد باعث احياي پرمنگنات اضافي مي شويم. 55 ميلي ليتر آب اضافه كرده و هر ارلن را به صورت جداگانه آناليز مي كنيم. به اين صورت كه محتواي هر ارلن را در ظرف ريخته و 5 ميلي ليتر سوسپانسيون كلريد قلع II به آن اضافه مي كنيم و در مدت 30 ثانيه ترانسميتانس را از روي دستگاه مي خوانيم.
  
   روش تعيين مقدار جيوه با روش جذب اتمي بخار سرد (بدون شعله)
   در اين روش جيوه موجود در نمونه پس از هضم در مخلوط 3 به 1 از اسيد كلريدريك و اسيدنيتريك، در حضور پرمنگنات پتاسيم به جيوه مركوريك اكسيده مي شود. اضافي پرمنگنات پتاسيم توسط محلول هيدروكسيلامين هيدروكلرايد و سديم كلرايد احياء شده و سپس جيوه مركوريك با استفاده از محلول كلريد قلع II به جيوه فلزي احياء و به صورت بخارات اتمي جيوه در مي آيد و آنگاه به وسيله جريان هواي ناشي از پمپ به درون سل جذبي رانده مي شود و تشعشع منتشر شده از لامپ جيوه را در طول موج nm 7/253 جذب مي كند. تغيير در شدت نور عبور كرده از سل به وسيله دتكتور حساس به UV، به صورت تغيير درصد عبور (Transmitance) بر روي دستگاه مشخص مي شود. پس از تبديل درصد ترانسميتانس به ميزان جذب (Absorbance) و با استفاده از منحني استاندارد با غلظت هاي مشخص مي توان غلظت جيوه را محاسبه كرد.
   
 

1 – چاههای مسقل گازی - از قبیل میادین گاز پارس جنوبی – نار و کنگان – خانگیران - تابناک- حوزهای شانول، هما، وراوی و میدان گازى پازنان و غیره .

2 – چاههای نفت - از قبیل میادین اهواز – آغاجاری – مارون - گچساران – بی بی حکیمه - - رامشیر و غیره . هنگامی که میزان نفت درون چاه کاهش می‌یابد از گاز دی اکسید کربن به‌عنوان گاز افزایش دهنده حجم استفاده می‌شود.

ترکیبات گاز طبیعی خام

1 - گاز طبیعی خام که از چاههای مستقل گازی استخراج می‌گردد و هنوز فرایندهای سرچاهی و پالایشی را طی نکرده است عمدتاً از هیدروکربور متان بعلاوه گاز اتان و همراه با هیدروکربورهای دیگر( سنگین و مایع) مانند پروپان – بوتان - و هیدروکربورهای سنگین تر یا چکیده نفتی (CONDENSATE) بعلاوه بنزین طبیعی ( NATURAL GASOLINE) و همچنین مقداری از ناخالصی های غیر هیدروکربوری شامل بخار آب (H2O), کربن دی اکسید(CO2) , کربن منواکسید (CO), نیتروژن (N), هیدروژن سولفید (H2S), هلیوم (HE) که درصد هر کدام بستگی به نوع مخازن دارد تشکیل شده است . این چاهها اصولا قادر به تولید در اندازه‌های تجاری بوده و محصول آنها با نام گاز غیر همراه ( NON -ASSOCIATED GAS) نیز شناخته می‌گردند گازهای استخراجی از چاههای مستقل گازی یا نفت همراه ندارند و یا مقدارنفت همراه آن بسیار ناچیز می‌باشد. گاز طبیعی خام استخراجی از چاههای مستقل گازی با خود مقداری شن - ماسه و آب شور بهمراه دارد که قبل از ارسال به تأسیسات پالایشی در مجموعه تأسیسات سر چاهی و توسط ساینده‌ها از گاز جدا می‌گردند. دستگاههای گرمکن موجود در نقاط مشخصی درطول خط لوله تا مرکز جمع آوری نیز مانع از انجماد بخار آّب موجود در گاز می‌گردند زیرا در صورت نبود این تجهیزات ترکیبات جامد و نیمه جامد هیدرات های گاز طبیعی احتمالی(کریستالهای یخ) در روند کار سیستم گردآوری ایجاد مشکلات عدیده مینمایند.

2 - گاز طبیعی خام از چاههای نفت نیز بدو صورت استخراج می‌گردد. الف - در صورتی که گاز، محلول در نفت خام باشد گاز محلول (SOLUTION GAS ) نام دارد. ب - در تماس مستقیم ولی جدا از نفت باشد گاز همراه (ASSOCIATED GAS) نامیده می شود .

مشخصات و مزیتهای گاز طبیعی

گاز طبیعی(متان – CH4) حاصل از عملیات فرآورش نهایی دارا ی مشخصات بدون رنگ – بدون بو و سبکتر از هوا می‌باشد. ارزش حرارتی یک گاز، مقدار حرارتی است که در اثر سوختـن یک مترمکعب آن گاز ایـجاد می شود که بدین ترتیب ارزش حرارتی هر متر مکعب متان تقریباً معادل ارزش حرارتی یک لیتر نفت سفید می‌باشد و به عبارت دیگر چنانچه یک فوت مکعب از آن سوزانده شود معادل با 252 کیلو کالری انرژی حرارتی آزاد مینماید که از این لحاظ در مقایسه با دیگر سوختها بسیار قابل توجه می‌باشد . هیدروکربنها با فرمول عمومی CnH2n+2 اجزاء اصلی گاز طبیعی بوده و منابع عمده انرژی می‌باشند . افزایش اتمهای کربن مولکول هیدروکربن را سنگینتر و ارزش حرارتی آن افزونتر میسازد. ارزش حرارتی هیدروکربنهای متان و اتان از 8400 تا 10200 کیلو کالری بازای هر مترمکعب آنها می باشد . ارزش حرارتی هیدروکربن پروپان برابر با 22200 کیلو کالری بازای هر مترمکعب آن می باشد . ارزش حرارتی هیدروکربن بوتان برابر با 28500 کیلو کالری بازای هر مترمکعب آن می‌ باشد . گاز طبیعی شامل 85 درصد گاز متان و 12 درصد گاز اتان و 3 درصد گاز پروپان، بوتان، ازت و غیـره می باشد گاز طبیعی حاصل از میادین گازی سرخس حاوی متان بادرجه خلوص 98 درصد می‌باشد. ارجحیت دیگر گاز گاز طبیعی(متان – CH4) به سایر سوخت ها آن است که گاز طبیعی تمیز ترین سوخت فسیلی است زیرا نه تنها با سوختن آن گاز سمی و خطرناک منواکسید کربن تولید نمیگردد بلکه جالب است بدانیم که ماحصل سوخت این گاز غالبا آب بهمراه حداقل میزان دی‌اکسیدکربن در مقایسه با تمام سوختهای فسیلی می‌باشد .

در یک تحقیق از میزان آلایندگی گاز طبیعی و دیگر سوخت های فسیلی یافته‌ها به شرح ذیل بودند . میزان انتشار co2 در گاز طبیعی 6/53 درصد، پروپان 67 درصد، بنزین 7/72 درصد، نفت گاز 76/2 درصد، نفت کوره 3/79 درصد و زغال سنگ 1/82 درصد به ازای یک واحد گرما(Kg co2/Gj) است لذا با توجه به موارد فوق می توان از آن به عنوان سوخت برتر - ایمن و سالم در محیطهای خانگی- تجاری و اداری که دارای فضاهای بسته و محدود می‌باشند استفاده نمود.

دمای احتراق خود به خود گاز طبیعی 649 درجه سانتی گراد است. دمای جوش متان 49/ 161 درجه سانتی گراد زیر صفر است .فرایند تبدیل گاز طبیعی به گاز مایع LN G در همین درجه حرارت صورت می‌گیرد. یکی از عوامل مهم و مؤثر در کامل سوزی گاز طبیعی و آبی سوزی شعله تامین هوای کافی است. میزان هوای لازم جهت هر مترمکعب گاز طبیعی هنگام سوختن حدودأ 10 مترمکعب می‌باشد. آبی تر بودن شعله بمعنی دریافت بهتر و بیشتر هوا می‌باشد.

فرآورش گازطبیعی

مجموعه عملیات پیچیده‌ای است شامل فرایندهایی بقرار و ترتیب ذیل که در جریان آن بتوان گاز طبیعی را که شامل عمدتاً متان به‌عنوان اصلیترین ماده و با درصد خلوص 80 تا 97 می‌باشد را به‌عنوان محصول نهائی پالایش نمود, صمن آنکه در این فرایندها علاوه بر استحصال گوگرد ترکیبات ارزشمند مایعات گازطبیعی (NATURAL GAS LIQUIds –NGL)شامل گاز مایع LPG)) و (CONDENSATE) که تمامآ در ردیف اقلام صادراتی نیزبشمار می‌آیند جداسازی می‌گردند.

تفکیک گاز و نفت

گاز همراه با نفت

گازی که همراه نفت است الزاما باید از آن جدا شود تا نفت خالص و پایدار بدست آید. در صورتی که نفت و گاز استخراجی از چاه مستقیما به مخازن ذخیره نفت هدایت گردند.بعلت سبک و فرار بودن گاز مقداری از آن از منافذ فوقانی مخزن ذخیره خارج شده و در ضمن مقداری از اجزای سبک و گرانبهای نفت را هم با خود خارج می‌کند. از این رو نفت را پس از خروج از چاه و پیش از آنکه به مخزن روانه گردد به درون دستگاه تفکیک نفت و گاز هدایت می‌کنیم. عملیات تفکیک گاز همراه از نفت خام اصولا با ابزار موجود در سر چاه و طی فرایندهای سرچاهی ، انجام می شود .این عمل توسط دستگاهی بنام جداکننده سنتی که هیدرو کربورهای سنگین و مایع را از هیدروکربورهای سبکتر و گازی تفکیک مینماید صورت می‌گیرد. سپس این دو هیدروکربن برای فرآورش بیشتر به مسیرهای مجزایی هدایت شده تا عملیات تصفیه‌ای لازم برروی آنها صورت گیرد. این دستگاه به شکل یک استوانه قائم دربسته بوده که در آن با استفاده از نیروی گرانش ذرات گاز از هم باز و به اصطلاح منبسط می‌گردد، و در این ضمن از سرعت آن نیز کاسته می‌شود. وقتی فشار و سرعت گاز به مقدار زیادی کاهش یافت بخش انبوهی از گاز ، از نفت جدا می‌گردد. آنگاه گاز حاصل را توسط لوله بمخزن دیگری هدایت می‌کنند گازی که از دستگاه جدا کننده خارج می‌گردد، غالبا از نوع گاز تر بوده و حاوی مقدار زیادی بنزین سبک(طبیعی) نیز می‌باشد. بنزین سبک (طبیعی) به لحاظ آنکه دارا ی ارزش فراوانی می‌باشد الزاما باید در مراحل بعدی از گاز طبیعی جدا گردد .

گاز محلول در نفت خام

در مواردی که گاز در نفت خام محلول است مقداری از آن به جهت ماهیت گاز و تحت تأثیر کاهش فشار موجود در سر چاه از نفت جدا می‌گردد و سپس این دو گروه از هیدروکربنها برای فرآورش بیشتر هر یک به مجاری مخصوص بخود فرستاده می شوند.

1– تفکیک مایعات گازی

این فرایند اولین مرحله از مجموعه عملیات پالایش گاز طبیعی خام می‌باشد . در به عمل آوری مایعات گازطبیعی فرایندی سه مرحله‌ای وجود دارد. زیرا ابتدا مایعات (NGL) توسط جاذب NGL از گازطبیعی استخراج و سپس ماده جاذب طی فرایند دوم قابلیت استفاده مجدد (مکرر) را در فرایند ابتدایی کسب مینماید و نهایتا در فرایند سوم عناصر تشکیل دهنده و گرانبهای این مایعات نیز باید از خودشان جدا سازی شده و به اجزای پایه‌ای تبدیل گردند . که این فرایند در یک نیروگاه فرآورش نسبتاً متمرکز بنام کارخانه گاز مایع بر روی مایعات حاصل انجام می شود. بخش اعظم مایعات گازی درمحدوده بنزین و نفت سفید می باشد . ضمن آنکه میتوان فرآورده های دیگری مانند حلال و سوخت جت و دیزل نیز از آن تولید نمود. مواد متشکله در مایعات گازطبیعی (NGL) عبارت‌اند از .

1- 1 اتان

ماده‌ای است ارزشمند و خوراک مناسب جهت مجتمع های پتروشیمی و تبدیل آن به ماده ایی با ارزش بیشتر به نام اتیلن و پلی اتیلن . گازطبیعی میدان پارس جنوبی حدودآ حاوی شش درصد اتان می‌باشد که با جداسازی آن و ساخت اتیلن و پلی اتیلن مزیت های اقتصادی فراوانی برای کشورمان ایجاد می شود. کاربردفناوری تفکیک اتان از مایعات گازی در ایران بسیار جدید است و هم اکنون در فازهای 4و5 پارس جنوبی بکارگرفته می‌شود

1- 2 گاز مایع (LPG)

گاز مایع عمدتآ شامل پروپان و بوتان بوده که آن را می‌توان با پالایش نفت خام نیز بدست آورد. ضمنآ در فرایند شکست ملکولی (کراکینگ) نفت خام و یا فرایند افزایش اکتان بنزین (ریفرم کاتالیستی) نیز این ماده ارزشمند به صورت محصول جانبی حاصل می شود . درصد پروپان و بوتان موجود در گاز مایع (LPG) که مصارف سوختی در خودرو (کمتر) و در منازل (بیشتر) دارد متغیر بوده بطوری که در فصل گرم پروپان کمتر و در فصل سرد پروپان بیشتر خواهد بود در فصل سرد افزایش در صد پروپان به علت سبکتر بودن باعث تبخیر بهتر سوخت می‌گردد . معمولاً درصد پروپان در گاز مایع بین 10 الی 50 درصد متغیر است .

1- 3 کاندنسیت یا چگالیده ( condensate)

شامل ترکیبات سنگینتر از بوتان ( (C4H10 – مولکولهایی دارای اتمهای کربن بیشتر و حالت مایع درشرایط اتمسفر را شامل می‌گردند. این ترکیبات را می‌توان بمنظور صادرات پس از تثبیت فشار بخار و تنظیم نقطهٔ شبنم طبق مشخصات اعلام شده متقاضی (خریدار) به مخازن انتقال یافته و بمحض تکمیل ظرفیت مخزن صادر شوند. ولی این گروه از هیدرکربورها بلحاظ ارزشمندی بیشتری که نسبت به دیگر محصولات جدا شده دارند مقرون به صرفه است که طی فرایند دیگری در پالایشگاه کاندنسیت به سوختهایی تبدیل گردد که تا کنون در پالایشگاههای نفت از پالایش نفت خام حاصل می‌گردید ولی اینبار همراه با مزیتهایی که خواهد آمد . با توجه به اینکه پالایشگاه 500 میلیون دلاری کاندنسیت (مایعات گازی) در امارات متحده عربی بخشی ازخوراک مورد نیاز خود را از ایران تامین مینماید و حجم فراوان مایعات گازی که با بهره برداری از فازهای پارس جنوبی و دیگر پالایشگاههای گاز کشور حاصل می‌گردد، احداث پالایشگاه های کاندنسیت با امکاناتی شامل یک برج تقطیرو چند فرآیند تصفیه و ریفرمینگ کاتالیستی بنا به مزیتهای موجود در ذیل بسیار حائز اهمیت می‌باشد .

1 - تولید بنزین بیش از دو برابر بنزین تولیدی در پالایشگاههای نفت. 2 - بدون تولید اندکی از نفت کوره و طبعا رفع مشکلات ناشی از تولید این فراورده ضمن آنکه باقیمانده های تقطیر مایعات گازی نیز به محصولات میان تقطیر و سبک تبدیل می‌گردد . 3 – در ازای تخصیص نیمی از تجهیزان موجود در پالایشگاه های نفت خام به پالایشگاه کاندنسیت می‌توان محصولات با ارزش بیشتری تولید نمود . 4 - هزینه تولید هر واحد محصول دراین نوع پالایشگاه، بسیار پایین تراز پالایشگاه نفت خام است. 5 - میزان سرمایه گذاری در مقایسه بااحداث پالایشگاه نفت خام حدوداً به نصف می‌رسد. 6 - درصورتی که مجموعه مایعات گازی تولیدی کشور به تولید بنزین و فراورده های دیگر اضافه شود، تا سال 1390 نیازی به واردات بنزین نخواهد بود

درحال حاضر کلیه مایعات گازی تولیدی در دو بخش صنایع پتروشیمی و پالایشگاه‌ها جهت خوراک مورد استفاده قرارگرفته و بخش سوم آن نیز صادر می‌گردد . مایعات گازی حاصل از پالایش گازهای ترش نیز ترش بوده و حاوی درصد فراوانی از هیدروژن سولفید و مرکپتان می‌باشد . بنابراین بعد از تقطیر و تهیه فراورده‌ها نیاز به فرایندهای پالایشی جهت زدودن و یاکاستن از میزان گوگرد و مرکپتان موجود دارند هم اکنون پالایشگاه قدیمی مایعات گازی در بندرعباس روزانه 260 هزار بشکه نفت خام و 20 هزار بشکه مایعات گازى را فرآورش می‌کند . احداث پالایشگاه جدید مایعات گازی در بندرعباس به شرکت سرمایه گذاری نفت سپرده شده و مطالعات آن در حال انجام است. پالایشگاه جدید مایعات گازی در بندرعباس و با ظرفیت 360 هزار بشکه احداث می‌گردد . و تا کنون طراحی بنیادی و اخذ دانش فنی آن طبق برنامه توسط شرکت ملی مهندسی و ساختمان نفت به پایان رسیده است . قدیمیترین پروژه از این دست پروژه واحدهای تقطیر مایعات گازی پالایشگاه گاز شهید هاشمی نژاد(خانگیران) است که پیشینه 20 ساله دارد . درآن زمان پیشنهاد داده شد که مایعات تولیدی از میادین شمال شرقی( خانگیران )در واحدهای تقطیر به فرآورده‌های نفتی همچون حلال های ویژه نفتی ، نفتا ، نفت سفید و گازوئیل مرغوب تبدیل شود. پروژه واحدهای تقطیر مایعات گازی خانگیران مورد تایید برنامه ریزی تلفیقی شرکت ملی نفت ایران نیز قرارگرفت . شرکت ایتالیایی I.M.S در سال 1380طی یک مناقصه مسئولیت ساخت واحدهای تقطیر را بدست گرفت . این شرکت در همان سال (1380 ) مشغول ساخت دستگاه‌های مربوطه شد که بنا به پیش بینی مجری وقت طرح های پالایش گاز شرکت ملی گاز ایران حداکثرتا یک سال بعدبه اتمام می‌رسد . که خوشبختانه جدیدآ خبر ها حکایت از راه اندازی این تأسیسات دارد .

2- حذف دی اکسیدکربن و سولفور بعد از جداسازی مایعات گازی از گاز طبیعی خام دومین قسمت از فرآورش گاز نیز صورت می‌گیرد که شامل جداسازی دی اکسید کربن و سولفید هیدروژن است. گازطبیعی بسته به موقعیت چاه مربوط مقادیر متفاوتی از این دو ماده را شامل می‌گردد. فرایند تفکیک سولفید هیدروژن و دی اکسید کربن از گازترش، شیرین کردن گاز نامیده می شود. سولفید هیدروژن و دی اکسید کربن را می‌توان سوزاند و از گوگرد نیز صرفنظر نمود ولی این عمل باعث آلودگی شدید محیط زیست می‌گردد . با توجه به اینکه سولفور موجود در گاز عمدتآدر ترکیب سولفید هیدروژن ((H2S قرار داردحا ل چنانچه میزان سولفید هیدروژن موجود از مقدار 7/5 میلیگرم در هر متر مکعب گازطبیعی بیشتر باشد به آن گاز ترش اطلاق می‌گردد. وچنانچه از این مقدار کمتر باشد نیاز به تصفیه نمی‌باشد. سولفور موجود درگازطبیعی به علت دارا بودن بوی زننده و تنفس های مرگ آور و عامل فرسایندگی خطوط لوله انتقال، گاز را غیر مطلوب و انتقال آن را پر هزینه میسازد. تکنیکهای مورد استفاده در فرایند شیرین سازی گاز ترش موسوم به «فرایند آمین» که متداولترین نوع در عملیات شیرین سازی می‌باشد تشابه فراوانی با فرایندقبل( جاذب NGL) و فرایند بعدی خود یعنی نم زدایی توسط گلایکول دارند . مواد مورد استفاده دراین فرایند انواع محلول های آمین می‌باشد. دراین نوع فرایندها اغلب از دو محلول آمین باسامی مونو اتا نو ل آمین (MEA) و دی اتا نو ل آمین (DEA ) استفاده می‌گردد. گاز ترش از میان برجی که با محلول آمین پر شده است جریان داده می‌شود .تشابه خواص ملکولی محلول آمین با سولفور موجود در سولفید هیدروژن باعث می‌گردد تا بخش عمده‌ای از مواد سولفوره جذب محلول گردد و سپس این محلول با شرکت در فرایند ثانوی ضمن جداسازی از سولفید هیدروژن جذب شده مجدداً قابل بهره برداری در فرایند ابتدایی می‌گردد . روش دیگری در رابطه با شیرین سازی گاز ترش با استفاده از جاذب های جامد برای جداسازی دی اکسیدکربن و سولفید هیدروژن نیز وجود دارد. دی اکسیدکربن حاصل از فرایند از طریق مشعل وارد محیط شده و طبعآ آلودگی هایی از خود بجا میگذارد که اجتناب ناپذیر می‌باشد . ولی سولفید هیدروژن حاصل از فرایندقبل پس از انتقال به واحد گوگرد سازی با شرکت در فرایندی کاتالیستی و با واکنشهای گرمایی بنام فرایند کلاوس سولفور موجودرا بصورت مایع آزاد مینماید. مایع حاصل بعد ازانتقال به واحددیگری و بعد از عملیات دانه بندی و انبار می‌شود این فرایند تا 97 درصد سولفور موجود در گاز طبیعی را باز یافت مینماید. این ماده که سولفور پایه نامیده می‌شود بشکل پودر زرد رنگ بوده و آن را می‌توان داخل محوطه پالایشگاه یا خارج از آن مشاهده نمو د. البته نظر به نیازبازار جهانی ، سولفور موجود بعد از استخراج و تصفیه و آماده سازی کامل جزو اقلام صادراتی محسوب و جداگانه به بازار عرضه می‌گردد . مرکاپتان ها گروه دیگری از ترکیبات گوگرد دار می‌باشند که بایداز ترکیب گاز قابل مصرف توسط فرایندی از نوع غربال مولکولی جداسازی گردد .ازآنجاییکه سیستم لوله کشی های مشترکین فاقد هشدار دهنده‌های نشت گاز می‌باشد ضرورتآ و به همین منظور مقدار اندکی از آن که منجر به ضایعات در خطوط لوله نگردد را درترکیب گاز بجا میگذارند تا بکمک این مواد بودار (بوی تخم مرغ گندیده ) مصرف کننده از وجود نشتی در لوله‌های گاز آگاه گردد.

در همین رابطه در ایستگاههای CGS نیز بطور جداگانه مقداری مرکاپتان به جریان گاز تزریق می‌گردد . گاز میادین پارس جنوبی – نار و کنگان – سرخس و گاز همراه میدان آغاجاری از نوع ترش بوده و لذا حاوی مقدار معتنابهی گوگرد می‌باشد. گاز میادین تابناک - شانون، هما، وراوی و گاز همراه میادین مارون و اهواز از نوع شیرین بوده و طبعا بعلت فقدان گوگرد و حذف فرایندهای مربوطه نسبت به گار میادین دیگر با ارزشتر می‌باشد.

3- نم زدایی یا رطوبت زدایی 3– 1 - رطوبت زدایی با محلول گلایکول علاوه بر تفکیک نفت با گاز مقداری آب آزاد همراه با گازطبیعی وجود دارد که بیشتر آن توسط روش های جداسازی ساده در سر چاه یا در نزدیکی آن از گاز جدا می شود. در حالیکه بخار آب موجود در محلول گاز میبایست طی فرایندی بسیار پیچیده تحت عنوان عملیات نم زدایی و یا رطوبت زدایی از گازطبیعی تفکیک گردند . در این فرایند بخار آب متراکم و موجود در سطح توسط ماده نم زدا جذب و جمع آوری می‌گردد. نوع متداول نم زدایی جذب (absorption) با عنوان نم زدایی گلایکول که ماده اصلی این فرایند می‌باشد شناخته می شود. در این فرایند، از مایع نم زدای خشک کننده حاوی گلایکول برای جذب بخار آب از جریان گاز استفاده می شود. دراین نوع فرایند اغلب از دو محلول گلایکول باسامی دی اتیل گلایکول (DEG) یا تری اتیل گلایکول (TEG) استفاده می‌گردد. خواص ملکولی ماده گلایکول شباهت بسیاری با آب دارد لذا چنانچه در تماس با جریانی از گازطبیعی قرار گیرد، رطوبت آب موجود در جریان گاز را جذب و جمع آوری مینماید. ملکولهای سنگین شده گلایکول در انتهای تماس دهنده جهت خروج از نم زدا جمع و خارج میشو ند سپس گازطبیعی خشک نیزاز جانب دیگر به بیرون از نم زدا انتقال می یاید. محلول گلایکول را از میان دیگ بخار به منظور تبخیر نمودن آب محلول در آن و آزاد کردن گلایکول جهت استفاده مجدد آن در فرایندهای بعدی نم زدایی عبور می‌دهند. این عمل با بهره گیری از پدیده فیزیکی یعنی وجود اختلاف در نقطه جوش آب تا 212درجه فارنهایت (100 درجه سانتیگراد ) و گلایکول تا 400 درجه فارنهایت صورت می‌گیرد.

3– 2 رطوبت زدایی با ماده خشک کننده جامد رطوبت زدایی با ماده خشک کننده جامد که معمولاً مؤثرتر از نم زداهای گلایکول هستند نیز با استفاده از روش جذب سطحی صورت می‌گیرد . جهت این کار به حداقل دو برج یابیشتر نیاز می‌باشد که بکمک یک ماده خشک کننده جامد شامل آلومینا یا ماده سیلیکاژل پرشده است. نم زدایی با ماده خشک کننده جامد اولین شیوه نم زدایی گازطبیعی با استفاده از روش جذب سطحی است گازطبیعی از داخل این برج ها، از بالا به پایین عبور داده می‌شوند. گازطبیعی دراین فرایند ضمن عبور از اطراف ذرات ماده خشک کننده رطوبت های موجود در جریان گازطبیعی به سطح ذرات ماده خشک کننده جذب می‌گردد و باتکمیل این فرایند تقریبا تمام آب توسط ماده خشک کننده جامد جذب شده و نهایتا گاز خشک از انتهای برج خارج شود. این نوع از سیستم نم زدایی از آنجاییکه در رابطه باحجم فراوان گاز تحت فشارهای بالا مناسب هستند معمولاً در انتهای یک خط لوله در یک ایستگاه کمپرسور قرار دارند. در این سیستم نیز همانند گلایکول در روش اول ماده خشک کننده جامد بعد از اشباع شدن از آب جهت احیاء و استفاده‌های مکرر از سیستم‌های گرمکن با درجه حرارت بالا جهت تبخیر بخار آب موجود در گلایکول بکار گرفته می‌شوند . گازطبیعی اینک با طی تمام مراحل تصفیه به طور کامل فرآورش و برای مصرف آماده گردید لذا در پایان با تقویت فشار آن تا حدود 1000 psi و پس از محاسبه حجم آن توسط سیستم اندازه گیری به خط لوله خروجی پالایشگاه هدایت و تحویل مدیریت منطقه عملیات انتقال گاز مربوطه می‌گردد.

نقطه اشتعال ( ( FLASH  POINT  به روش  pensky martens        

ASTM  D -93

كليات

اين روش يك روش ديناميك است. دقت و صحت اين آزمايش با توجه به وابستگى نقطه اشتعال به تغييرات دمايى تعيين مى گردد. روش ديگر آزمايش نقطه اشتعال ، روش تعادلى مى با شد . هنگا مي كه نرخ گرمايش آهسته تر با شد و امكان برقرارى تعادل دمايى بين بخار بالاى نمونه و خود نمونه وجود داشته با شد مورد استفاده قرار مى گيرد. با توجه به لزوم برقرارى تعادل ، از اين روش در پيش بينى قابليت اشتعال آزمايش D-3941  استفاده مي گردد.

اهميت و كاربرد

      دماى اشتعال تنها يكى از خواصى است كه در ارزيابى تمايل به اشتعال يك ماده خطرناك در نظر گرفته مي شود . يكى از مهمترين كاربردهاى نقطه اشتعال مشخص كردن قا بليت اشتعال مواد در هنگام حمل و نقل  و اصول ايمنى است. از اين روش براى اندازه گيرى و شرح دادن خواص مواد و محصولات ويا جمع آورى پا سخ هاى حرارتى ويا يك منبع احتراق تحت شرايط كنترل شده آزمايشگا هى استفاده مي شود. كاربرد ديگر اين روش تعيين ميزان آلودگى مواد نسبتاً غيرقابل اشتعال يا غير فرار و  مواد قابل اشتعال يا فرار مى باشد.

اين روش مى تواند براى نفت كوره، روغن هاى روان كننده ، مايعات سو سپانسيون ومايعاتى كه تمايل به تشكيل فيلم سطحى در شرايط آزمايش دارند و ديگر مايعاتى كه ويسكوزيته  CS 5/5 يا بيشتر در دماي °c40 ويا CS 5/ 9  در دماي°c 25 داشته با شد ، به كار رود . روش فوق جهت ارزيابى محصولاتى كه خطرآتش سوزى دارند به كار نمي رود. اين روش تنها روش بدست آوردن نقطه اشتعال بسته در دماهاى بالاى^oF100 مى باشد البته در دماهاى اشتعال بالاتر از °C 250 دقت اين آزمايش چندان بالا نيست.

تعاريف

·        نقطه اشتعال : پايين ترين دمايى است كه يك منبع اشتعال ايجاد بخاراتى از نمونه مى كند كه در فشار  kpa101 محترق مى شوند.

·    دماى اشتعال : دمايى است كه در آن نمونه  مورد آزمايش تمايل به تشكيل يك مخلوط قا بل اشتعال با هوا را در شرايط كنترل شدۀ آزمايشگاهى دارد.

·    تعادل :  شرايطى كه در آن دماى بخار بالاى نمونه و خود نمونه يكسال باشد تعادل مى گوييم. شرايط تعادل هيچ گاه مشا هده نمى شود ودر سرا سرنمونه دما نمى تواند يكسان باشد .

·    ديناميك :  شرايطى كه درزمان به كارگيرى منبع احتراق تعادل دمايى بين بخار بالاى نمونه و خود نمونه برقرار نبا شد را دينا ميك مى گوييم. 

خلاصه آزمايش

75 ميلى ليتر از نمونه مورد آزمايش را درون ظرف برنجى ريخته و با سرعت ثا بت و آرام  همزمان با  هم زن  برقي حرارت مى دهيم. سپس منبع احتراق را درفواصل زما نى منظم همراه با قطع همزمان هم زن به طور مستقيم داخل ظرف وارد مى كنيم. نقطه ى اشتعال پايين ترين دمايى است كه بخارات حا صل از نمونه  مشتعل مى شوند.

وزن مخصوص مواد نفتي  

     ASTM   D - 1298 SPECIFIC  GRAVITY

هدف

اهميت چگالي و وزن مخصوص به دلايل مختلف بسيار زياد است از جمله تعيين API GRAVITY  نفت خام كه يكي از فاكتورهاي اصلي براي تعيين قيمت گذاري نفت خام مي باشد و همچنين  وزن مخصوص محصولات نفتي براي تعيين وزن محموله ها بسيار ضروري مي باشد .

این روش تخمین های آزمایشگاهی را که با هیدرومتر انجام می شود تحت پوشش قرار می دهد و به منظور به دست آوردن دانسیته، دانسیته نسبی و  API نفت خام یا محصولات غیر نفتی مایع که دارای فشار بخار kpa179 هستند ، استفاده می شود .

مقادیر به دست آمده توسط هیدرومتر در دمای مناسب با استفاده از مقادیر موجود در جداول استاندارد بین المللی در  ^oF60 برای دانسیته ، دانسیته نسبی و   API محاسبه می شود. مقادیر به دست آمده از این سه فاکتور قابل تبدیل به یکدیگر هستند.  این استاندارد شامل تجهیزات و عملکردها می باشد و  تمام مسائل ایمنی را شامل نمی شود .

اهمیت و کاربرد

·                         مقادیر به دست آمده برای دانسیته، دانسیته نسبی و API گویای کیفیت نفت خام است.

·                         قیمت ترکیبات نفتی و نفت خام بر اساس API مشخص می شود.

·                         خاصیت نفت یک شاخص تخمینی از کیفیت آن می باشد مگر آنکه توسط خواص دیگری تحت تاثیر قرار بگیرد.

·             روش هیدرومتر مناسب ترین روش برای محاسبه دانسیته و دانسیته نسبی و API مایعات سیال قابل انتقال می باشد. این روش می تواند برای ترکیبات نفتی و ویسکوز به کار رود. در این روش باید به هیدرومتر زمان کافی برای رسیدن به تعادل داده شود.

اصطلاحات

·                         دانسیته  :  به جرم واحد حجم در  ^oF60  گفته می شود. گزارش نتایج بر حسب kg/liter  در F ° 60 می باشند.

·                         دانسیته نسبی :   به نسبت جرم حجمی مشخصی از یک مایع در ^oF60 به جرم حجمی آب خالص در ^oF60  گفته می شود.

·                         استاندارد مرجع : اين استاندارد  برای دما ^oF60 می باشد در نتیجه دانسیته نسبی به صورت ^oF60 بیان می گردد.

·             دانسیته API  : تابعی است مشخص از چگالی نسبی که با رابطۀ زیر محاسبه  می گردد.                                                           

·             مقادیر مشاهده شده :  به مقادیر مشاهده شده در هنگام آزمايش  در دمايي غير از دماي مرجع گفته مي شود كه بايستي  با استفاده از جداول استاندارد مرجع آنها را در ^oF60  تبديل و گزارش نمود.

خلاصه آزمايش

نمونه را به دمای تعیین شده می آوریم .  سپس به داخل سیلندری که دارای دمای مشابه است  انتقال  مي دهيم. دمای نمونه را یادداشت می کنیم . هیدرومتر را درون سیال رها می کنیم. پس از ثابت شدن هیدرومتر در سیال  عدد آن را یادداشت می کنیم .در صورت نیاز می توان استوانه و محتویات آن رادر یک حمام با دمای ثابت گذاشت. این عمل برای جلوگیری از تغییرات دمایی مفيد است. با استفاده از جداول استاندارد وزن مخصوص در ^oF60 را محاسبه مي كنيم.

وسايل مورد نياز

·             هیدرومتر :  وسیله ای شیشه ای که بر اساس واحد دانسیته نسبی یا API بر حسب نیاز مطابق با استاندارد ASTM  درجه بندي شده است.

·                         ترومتر : دارای محدوده  مشخص و مطابق ASTM  هستند .

·             سیلندر هیدرومتر : یک محفظه شیشه ای یا پلاستیکی یا فلزی است . قطر داخلی سیلندر باید 25 میلی متر بزرگتر از قطر خارجی هیدرومتر باشد . ارتفاع سیلندر نیز باید به گونه ای باشد که هیدرومتر شناور در نمونه حداقل 25 میلی متر با کف سیلندر فاصله داشته باشد.

·             حمام  با دماي  ثابت : در زمانی که نیاز داشته باشیم دمای نمونه خیلی بالاتر یا پایین تر از دمای اتاق باشد از حمام  با دماي ثابت استفاده می شود. 

تعیین خوردگی از طریق تیغه های مسی

COPPER  CORROSION  

هدف

این روش جهت مشخص کردن میزان خوردگی تیغه مسی توسط محصولات نفتی از جمله سوخت هواپيما و بنزین موتور یا سایر هیدروکربن ها که فشار بخار آنها بیشتر از psi 18 نباشد و همچنین حلال های پاک کننده ، نفت سفید ، سوخت دیزل ، نفت کوره ، روغن ها و سایر محصولات نفتی به کار مي رود. .

بعضی از محصولات نفتی به ویژه بنزین طبیعی ممکن است فشار بخار بالاتری نسبت به بنزین های معمولی داشته باشند.  به همین دلیل بایستی دقت شود که ظرف آزمایش محتوی این نمونه ها در حمام C° 100 قرار داده نشود . نمونه های که دارای فشار  بخار بالاتر  از  18 psi باشند ممکن است که در دمای C ° 100  باعث افزایش فشار درون  ظرف نمونه و منفجر شدن آن گردند و بايستي از روش  D-1838  استفاده شود .

خلاصه آزمایش

یک قطعه سری جدا شده را درون مقدار معینی از نمونه فرو برده و سپس وسیله ی آن را تا دمای مشخص .به مدت معینی ( بستگی به نمونه مورد آزمایش دارد ) ، گرم می نمائیم. در پایان آزمایش تیغه مسی را از نمونه خارج و شسته  و  با تیغه ی استاندارد خوردگی مسی مقایسه می شود .

اهمیت آزمایش

نفت خام داراي تركيبات گوگردي مي باشد كه بيشتر آنها طي فرآيند پالايش حذف مي گردد . با اين حال تركيبات گوگردي باقيمانده در نفت خام ، اثرات خوردگي برفلزات مختلف گذاشته كه ميزان خوردگي توليدي برحسب نوع تركيبات گوگردي موجود متفاوت است .

میزان خوردگی به طور مستقیم متناسب با کل گوگرد موجود در محصولات نفتی می باشد . در واقع میزان خوردگی متناسب با نوع ترکیب شیمیایی سولفور دارد . آزمایش خوردگی تیغه مسی جهت ارزیابی میزان خورندگی محصولات نفتی می باشد . نفت خام شامل ترکیبات گوگرددار می باشد که قسمت اعظم آن در هنگام فرآیندهای پالایش حذف می شود . تعدادی از این ترکیبات گوگردی در محصولات نفتی باقی مانده که قسمتی از آنها دارای اثرات خوردگی بر روی فلزات مختلف دستگاه ها دارند .

نحوه آزمايش نوارهاي مسي

محتويات لوله آزمايش را درون يك بشر 150ml ريخته نوارمسي را به آرامي درون بشر بيندازيد . سريعاً نوارمسي رابا گيره برداشته و درون حلال شست و شو فروبريد. سپس نوار مسي را به وسيله كاغذ فيلتر خشك نموده و از نظر وجود لك برروي نوارهاي مسي آن را با استاندارد مربوطه چك نماييد .

نحوه استفاده از حمام

جهت تعيين مايعات حمام به شرح ذيل اقدام نماييد :

از دماي -20 تا 60°c                 روغن سيليكون با وسيكوزيته پايين

از دماي 5 تا -95°c                    آب مقطر

از دماي 60 تا تا 110 °c           روغن هاي معدني با ويسكوزيته پايين

از دماي 100 تا 210°c              روغن هاي معدني با ويسكوزيته متوسط

 استاندارد های خوردگی

·   استاندارد های خوردگی  تیغه مس ASTM شامل تیغه های مس که از نظر رنگ نشان دهنده درجه ای از خوردگی و کدری که درون پلاستیک قرار گرفته و به صورت پلاک می باشند .

·   تیغه های استاندارد خوردگی مس قرار گرفته شده درون جلد پلاستیکی را دور از تابش نور قرار دهید تا از کمرنگ و کدر شدن جلوگیری شود . جهت اطمینان از اینکه رنگ پلاک برنگشته باشد آنها را با تیغه هایی که کاملاً از نور محافظت شده و جديد می باشد  مقایسه نمائید. تیغه های مذکور را در نور روز مقایسه کرده و در صورت مشاهده رنگرفتگی که بیشتر از انتهای چپ پلاک دیده می شود٬ پیشنهاد می گردد پلاک کدرتر را دور بیندازید .

·    پلاک های مورد استفاده روی صفحات آلومینیومی در چهار رنگ و جهت محافظت دارای پوشش پلاستیکی می باشند .

بيان نتيجه

ميزان خورندگي آزمايش را با توجه به تطابق وضع ظاهري تيغه  با تيغه هاي استاندارد تعيين كنيد. اگر رنگ تيغه را نتوان از رنگ دو تيغه مجاور در صفحه استاندارد تميز داد ، تيرگي تيغه با تيغه تيره تر صفحه استاندارد مورد قضاوت قرار خواهد گرفت.

تعيين رنگ فراورده هاي نفتی سبك ASTM  D -156 

Saybolt  Color  of  Petroleum  Products

تعریف

تعریف علمی از رنگ  مواد شفاف  نفتی که در  محدوده 16- ( کمترین ) تا  30+  (  بیشترین ) شماره رنگی قرار گرفته اند عبارتست از ارتفاع ستون از نفت که هنگامی که با رنگ استاندارد  ( یکی از 3 دیسک مقایسه ای ) مورد مقایسه قرار گیرد ، کاملاً با آن هماهنگ شود كه در خواندن عدد رنگ از جدول دستگاه استفاده مي شود .

هدف آزمایش

این روش جهت تعیین رنگ محصولات نفتی رنگ نخورده از قبیل بنزین سبك ٬ بنزين سنگين٬ نفت سفيد ٬ نفت چراغ ٬ نفت جت ٬ بنزين جت و  به طور کلی تمام مواد نفتی سفید  White Oils )) می باشد .

اهمیت آزمایش 

تعیین رنگ یک ماده نفتی یک عامل کنترل کننده در عملیات پالایش مي باشد. چون رنگ یک مشخصه قابل رویت برای مصرف کننده است ، حائز اهمیت می باشد . هنگامي كه رنگ یک ماده مشخص باشد ، چنانچه آن ماده با ماده رنگی دیگری آلوده شده باشد ، از نظر رنگ قابل تشخیص خواهد بود ، البته رنگ به عنوان تنها عامل تعیین کننده  نمي باشد.

خلاصه آزمایش

ماده نفتي را در ستون مخصوص دستگاه ريخته ، رنگ آن را با یکی از دیسک های رنگی استاندارد مقایسه مي كنيم . به تدریج ازمقدار نمونه کم کرده تا جا ئی که رنگ نمونه بدون تردید از رنگ دیسک مقایسه کمتر شود . آنگاه ارتفاع ستون را خوانده ، با استفاده از جدول دستگاه ، رنگ معادل آن را بدست آورده ، یک شماره بالاتر از به عنوان رنگ نمونه در نظر می گیریم .

آماده نمودن نمونه

·                         چنانچه نمونه کدر باشد ٬ از کاغذ صافی عبور دهید تا کاملاً شفاف شود .

·             چنانچه نمونه مورد آزمایش از مواد مومی بی رنگ باشد ٬  از گرم کردن اضافی که باعث اکسیده شدن و تغییر رنگ  می شود ٬خودداری کنید .

گزارش

·                         رنگ تعیین شده را به عنوان رنگ Saybolt Colour   گزارش نماييد.

·                         در صورتي كه نمونه را با کاغذ صافی صاف کرده با شید ، کلمات Sample – Filtered را نيز در گزارش قید نماييد.

دقت آزمایش  

·                         دقت آزمایش برای یک آزمایشگر و یک نمونه در شرایط کاملاً مساوی برابر با يك شماره رنگی مي باشد.

·                         دقت آزمایش برای  دو آزمایشگاه  برابر با دو شماره رنگی می باشد .

آزمايشات فراورده هاي نفتي ( بخش اول)

نويسنده :

جمشيد رازقيان 

شركت پالايش نفت شيراز

فهرست مطالب

تقطير در فشار اتمسفر

تقطير در فشار خلاء

  تعيين عدد اكتان RON

فشار بخار رد RVP

نقطه اشتعال فراورده هاي نفتي

وزن مخصوص مايعات نفتي

رنگ فراورده هاي نفتي سنگين

رنگ فراورده هاي نفتي سبك

ويسكوزيته ( گرانروي )

نقطه ريزش مواد نفتي

خوردگي از طريق تيغه ي مسي

خوردگي از طريق تيغه ي نقره اي

  کروماتوگرافی گازي

  طیف بینی جذب اتمی

  جذب تابش ماوراء بنفش و مرئي

اندازه گيري مقدار روغن در آب  با استفاده از دستگاه  IR

تقطیر در فشار اتمسفر     ATMOSPHERIC   DISTILLATION

ASTM  D -86

هدف

ويژگي هاي تقطير هيدروكربن ها، خصوصاً در  مورد سوخت ها و حلال ها اغلب اثر مهمي بر ايمني و كارائي آنها دارد. ويژگي هاي تقطير براي بنزين هاي هواپيما و اتومبيل بسيار حائز اهميت است. همچنين در مشخصات فرآورده نفتي، موافقت نامه تجاري، فرآيند هاي كنترلي پالايشگاه و رعايت قوا نين و مقررات مربوط كاربرد دارد.

دامنه جوش يك فرآورده اطلاعاتي را در مورد تركيب، خواص و رفتار آن در طول انبارداري و استفاده ارائه مي دهد. وجود هيدروكربن هايي با نقطه جوش بالا در اين تركيبا ت و يا سوخت هاي ديگر مي تواند  اثر بسزا ئي بر ميزان تشكيل رسوبات جامد حاصل از احتراق دا شته باشد.

كاربرد

اين روش جهت تقطير اتمسفري محصولات نفتي و جهت تعيين محدوده جو ش محصولاتي   ما نند بنزين طبيعي ، مواد ميان تقطيري سبك و سنگين  بنزين موتور ، سوخت هاي ديزلي با مقادير گوگرد پايين ، برش هاي نفتي ويژه ، نفتا ، نفت سفيد و سوخت هاي كوره استفاده مي شود .

اصطلاحات و تعاريف 

·                        نقطه جوش اوليه ( IBP) : دماي دما سنج در لحظه ي پا ئين افتا دن اولين قطره حاصل از ميعان از نوك  مبرد مي باشد.

·            نقطه پايا ني يا نقطه جوش نهايي ( FBP )  : حداكثر دماي تصحيح شده دما سنج است كه در طول آزمون بدست مي آيد. اين دما معمولاَ‌ پس از تبخير كل مايع از ته با لن مشا هده مي شود. عبارت حداكثر دما غا لباَ‌ به عنوان مترادف بكار مي رود.

·            نقطه خشك  ( : ( dry Point دماي خوا نده شده از دما سنج در لحظه اي است كه آخرين قطره نمونه در ته با لن تقطير، تبخير مي گردد. وجود قطرات يا لايه اي از مايع بر روي جداره داخل با لن و دماسنج  در نظر گرفته نمي شود. در مصارف عمومي، نقطه جوش نهايي همان معناي نقطه خشك را مي دهد. از نقطه خشك جهت ا هداف ويژه نظير صنايع رنگ ا ستفاده مي شود.

·            درصد بازيا فت شده   percent  recovered )) : حجم حاصل از ميعان است كه در استوا نه دريافت كننده مشا هده مي شود و همزمان با دماي خوا نده شده از دماسنج بيان مي گردد.

·                        درصد تلف شده ( percent loss ) : تفا ضل درصد بازيا فتي كل از عدد 100 مي باشد.

·            درصد باقيما نده  percent residue ) ) : تفاضل درصد بازيا فتي كل از درصد بازيا فتي يا حجم باقيما نده در با لن ا ست كه  به صورت مستقيم ا ندازه گيري مي گردد.

·                        درصد تبخير شده percent evaporated ) )  : مجموع درصد بازيافت شده و درصد تلف شده مي با شد.

دستگاه تقطير

·            اجزاء اصلي دستگاه تقطير عبارتند از :  بالن تقطير، مبرد و حمام سرد كن مربوط، يك محافظ فلزي يا حصار براي بالن تقطير، منبع حرارتي، نگه دارنده بالن، وسايل اندازه گيري دما و استوا نه دريافت كننده جهت جمع آوري محصول تقطير. علاوه بر اجزاء اصلي ، دستگاه هاي خودكار نيز مجهز به سيستم ا ندازه گيري و ثبت دما و حجم هاي بازيافت شده مربوط در استوا نه دريافت كننده به طور خودكار مي باشند.

·            وسيله اندازه گيري دما :  در صورت ا ستفاده از دماسنج هاي جيوه ا ي اين دماسنج ها بايد با يك گاز بي اثر پر گردند، ساقه آنها مدرج و قسمت پشت آنها لعابي با شند. براي محدوده هاي دمايي پايين و بالا بايد از دماسنج هاي  مطابق  ASTM استفاده نمود.

·            وسيله نگه دارنده حسگر دما : حسگر دما بايد در ميان يك قطعه اتصال منا سب   كه جهت ا ستقرار آن در وسط دها نه بالن بطور مكانيكي طراحي شده، قرار گيرد. وسايل نگه دارنده به شرط آنكه بتواند حسگر  دما را در موقعيت مناسب  در گردن ستون تقطير نگه دارند ، قابل قبول مي باشند . هنگام انجام آزمون تقطير به روش دستي (در مورد فرآورده هايي كه داراي نقطه جوش پايين مي باشند) ممكن است يك يا چند دما به علت وجود وسيله نگه دارنده ديده نشوند.

·            فشار سنج :  وسيله اندازه گيري فشار كه قادر به اندازه گيري فشار محلي با صحت 1/0 كيلوپاسكال (يك ميليمتر جيوه) يا بهتر، در شرايطي كه دستگاه تقطير و فشار سنج در ارتفاع يكسان نسبت به سطح دريا قرار دارند، باشد.  به منظور خواندن فشار از فشار سنج هاي فلزي معمولي مورد استفاده در ايستگاه هاي هواشناسي و فرودگاه ها استفاده نكنيد. چون اين فشار سنج ها جهت دستيا بي به فشار سطح دريا قبلاَ تصحيح گرديده اند.

خلاصه آزمايش

نمونه بر اساس تركيب، فشار بخار، نقطه جوش اوليه يا نقطه پايا ني مورد انتظار يا هر دو در يكي از پنج گروه قرار داده مي شود. ترتيب قرار گيري دستگاه، دماي مبرد و ديگر متغيرهاي عملياتي توسط گروهي كه نمونه در آن قرار مي گيرد، مشخص  مي گردند.

100 ميلي ليتر نمونه مورد آزمون (تحت شرايط شرح داده شده براي گروهي كه نمونه در آن قرار دارد) تقطير مي گردد. عمل تقطير در يك دستگاه تقطير ناپيوسته آزمايشگاهي در فشار محيط ا نجام مي شود كه به طور تقريبي معادل دستگاه تقطير جزء به جزء مي باشد. دماهاي خوانده شده و حجم  هاي حاصل از ميعان ( بر اساس نيازهاي استفاده كننده اطلاعات) به طور منظم مشاهده شده و حجم هاي باقيمانده و تلف شده نيز يادداشت مي گردند.

در پايان تقطير مي توان دماهاي مشا هده شده را نسبت به فشار اتمسفر تصحيح و اطلاعات حاصل را جهت تطبيق با ويژگي هاي روشن ( نظير سرعت هاي تقطير) بررسي نمود. در صورت برآورده نشدن شرايط ويژه ، آزمون را تكرر كنيد. نتايج آزمون معمولاَ ‌بصورت درصد تبخير شده يا درصد بازيافت شده در مقا بل دماي مربوط در يك جدول يا به طور ترسيمي به صورت نمودار منحني تقطير گزارش مي گردند.

آزمایش تقطیر در  فشار خلاء       DISTILLATION     VACCUM

ASTM   D – 1160

هدف

هدف از استفاده از این روش ، تقطیر آن دسته از محصولات نفتی است که چنا نچه درفشار جو تقطیر شوند ،  از حالت طبیعی خا رج شده ، تجزیه می شوند. اين روش جهت تعيين موادي به كار مي رود كه در محدوده نقطه جوش خود به طور كلي يا جزئي بخار مي شوند.اين آزمايش را مي توان به طور اتوماتيك يا دستي تحت فشار كاهش يافته  انجام داد.

شرح دستگاه

فلاسک تقطیر ، ستون تقطیر ، خنک کننده ، دریافت کننده ،  HEATER  الکتریکی به قدرت 750W با کنترل کننده مناسب و با پایه متحرک به طوری که قا بل تنظیم برای فلاسک باشد . پروب برای ا ندازه گیری درجه حرارت که در محل مخصوص نصب می شود.   

خلاصه روش                                                            

نمونه تحت فشار كنترل شده  بين  pa K  7/6 - 13 /0  يا   50 mmHg – 1  تقطير مي گردد و   نتايج نقطه جوش اوليه ، نقطه جوش نهايي  و درصد حجم  هاي تقطير شده را  مي توان مشا هده كرد .

روش آزمایش

چون نمونه کاملاً غیرسیال است. ابتدا نمونه را درسيلندر مخصوص گراويتي ريخته  ، 20 دقيقه در حمام°F 140 گذاسته  ، وزن مخصوص آن را به وسیله هیدرومتر اندازه گرفته   سپس با استفاده از جدول مرجع به دماي ° F  60 تبديل كرده  ، مقدار وزنی نمونه ،  معادل ml 200  را به وسيله ترازو  درون با لن دستگاه  مي ريزيم.

·                         ابتدا بررسی می کنیم که دستگاه آب داشته باشد .

·                         کلید مخصوص دستگاه را روشن می کنیم تا آب در لوله ها جریان پیدا کند .

·                         به اندازه مشخص شده به طور وزنی از ماده ، درون با لن دستگاه می ریزیم .

·                         تعدادي سنگ جوش به درون فلاسك تقطير اضافه می کنیم .

·             دهانه بالن را با حداقل مقدار ممکن گریس سیلیکون مخصوص چرب می کنیم             ( زیادی گریس ایجاد کف در موقع تقطیر می كند ). استفاده از گریس موجب جلوگیری از نشتی می شود .

·                         سيلندر بازیافتي را از جای خود خارج می کنیم و دها نه آن را چرب می کنیم و در جای خود قرار می دهیم .

·             دکمه سبز مربوط به HEATER  را  فشار می دهیم تا تا حد امکان بالا بیاید سپس به مقدار مناسب HEATER  را با پیچ دستی بالا می آوریم .

·             با گیره مخصوص فنری   با لن را محكم نموده  پروب مخصوص دمايي را نيز در جای  مخصوص خود بر روی بالن قرار می دهیم .

·                          برنامه  مربوط را وارد مي كنيم . دستگاه شروع به کار می کند .

·             پس از پایان کار دستگاه ALARM می زند که  اين بيا نگر اتمام آزمايش است . با دکمه ALARM + ENTER  بوق دستگاه را خا موش مي كنيم.

·                         هیتر به صورت خودکار پایین می آید تا دستگاه شروع به خنک شدن نماید.

·                          در این مرحله نیازی به خاموش کردن دستگاه یا زدن دکمه  OFF نمی باشد .

·                         مدت 30 دقیقه جهت خنک شدن دستگاه ، زمان می دهیم .

تعيين عدد اكتان RON

( RESEARCH  OCTANE  NUMBER )

جهت بالا بردن راندمان موتور بنزيني ، بايستي سوختي تهيه نمود كه مششخصات آن از جمله كيفيت ضد ضربه ، مشخصات تقطير ، فشار بخار ، مقدار گوگرد ،  پايداري در مقابل اكسيداسيون و مقاومت در مقابل خورندگي با استا نداردهاي موجود مطابقت داشته باشد . 

جهت بالا بردن درجه آرام سوزي بنزين  به آن مواد افزودني اضافه مي نمايند  مانند MTBE ( متيل ترشيري بوتيل اتر ) تا حداكثر غلضت  11 %

چهار عامل مهم كه در كارايي  بنزين موتور اهمت بسزايي دارند:

1- آرام  سوزي (عدد اكتان )

2- كنترل آلودگي ) كنترل ناخالصي، گوگرد ، صمغ )

3- تميز ماندن سيستم احتراق حين كار)كامل بودن سوختار )

4- قا بليت حركت (ميزان فراريت)   

كيفيت آرام سوزي ( Octane Number )

ميزان خوش سوزي و توليد مناسب مقدار انرژي بدست آمده را نشان مي دهد. چنانچه عدد اكتان پايين باشد ، آزار دهنده  قوه شنوايي بوده  ، باعث احتراق زودرس و صدمه ديدن پيستون و ...  مي شود. ضربه باعث افزايش سرعت خوردگي جداره ها مي شود .

محدوده كاربرد 

اين روش جهت تعيين خواص ضربه زني بنزين هاي موتور در موتورهاي درون سوز بنزيني بر حسب آنچه كه  ASTM  براي درجه آرام سوزي تعريف نموده است به كار مي رود. درواقع عدد اكتان بنزين درجه آرام سوزي آن را نشان مي دهد.

شرح دستگاه  

دستگاه ا ندازه گيري عدد ا كتان شامل يك موتور تك سيلندر مي با شد كه ضريب تراكم آن قا بل تغيير است و تجهيزات و وسايل لازم برروي آن نصب شده است . داشتن يك زير بناي محكم براي سوار كردن دستگاه امري ضروري و بسيار مهم مي با شد .

مواد مرجع                                                                 

مواد مرجع ASTM كه براي ا ندازه گيري ضربه استفاده مي شوند به شرح زير مي باشند :

•                                      ايزواكتان (2 و2 و 4 – تري متيل هپتان )

•                                      نرمال هپتان

•                                      اكتان 80

•                                      مخلوط اكتان  مورد نظركه مخلوطي از ايزواكتان و اكتان 80  مي باشد.

•                   تولوئن مرجع كه با ايزواكتان يا نرمال هپتان يا هر دوي آنها جهت توليد سوخت پايه اي ا ستا ندارد در چك كردن مشخصات ويژه موتور استفاده     مي شود .

خلاصه روش 

درجه آرام سوزي يك سوخت به وسيله مقايسه ضربه زني آن با مقدار ضربه زني مخلوطي از سوخت مرجع    ASTM  داراي درجه آرام سوزي مشخص تحت شرايط استا ندارد تعيين مي گردد . اين عمل با تغيير ضريب تراكم براي نمونه انجام مي گيرد كه شدت ضربه حا صله توسط knock meter اندازه گرفته مي شود . زما ني كه ضربه حاصله براي نمونه سوخت روي knock meter بين دو عدد نشان داده شده براي سوخت مرجع قرار گرفت درجه آرام سوزي قا بل محا سبه مي با شد .